Ast Üst İlişkisi Nasıl Olmalı?
Hayatımda birkaç kez, işte bu soruyu gerçekten anlamaya çalıştım. Bir sabah, Kayseri’nin soğuk ama bir o kadar da sımsıcak ışıkları altında, okulda geçen yıllarım gözlerimin önüne geldi. Çalışmak, öğrenmek ve büyümek arasında denge kurmaya çalışırken, “Ast üst ilişkisi nasıl olmalı?” sorusuna verdiğim cevap, hayatıma hiç beklemediğim bir şekilde dokundu.
Okuldan Bir Gün: İlham Veren Bir Sohbet
Üniversite yıllarımın ilk zamanlarında, hayatımda birkaç önemli insan vardı. Onlardan biri de Haluk hocam. Kendisini çok severdim, çünkü sadece ders anlatmaz, hayatı ve insanları da konuşurduk. Ama bir gün, okuldan sonra benden özel bir şey istemişti: “Bugün biraz konuşalım, hazırlıklı ol.” O gün ne olduğunu hatırlıyorum, çünkü işlerimin arasında o kadar sıkışmıştım ki, dersin hazırlığını bile unuttum.
Beni kantine çağırmıştı. Oturduk, içimizi dökme sırası gelmişti. Konu her zaman olduğu gibi, iş ve ilişkiler üzerine açıldı. Haluk hoca, bu konu hakkında düşündüğümde aklıma gelen ilk isimdi. Çünkü, hem derslerinde saygıyı, hem de insanlara yaklaşımındaki dengeyi hep doğru tutturduğunu düşündüm.
“Sence,” dedi, “Ast üst ilişkisi nasıl olmalı?”
O anda kalbim yerinden fırlayacak gibi oldu. Bir an ne diyeceğimi bilemedim, çünkü cevabın ne kadar zor olduğunu daha yeni fark etmiştim. Ben de, biraz da tereddüt ederek, “Bence açık ve dürüst olmalı. Karşındaki kişiyle samimi bir ilişki kurmak, her şeyin temeli gibi.” dedim.
Ama Haluk hoca, “Bazen,” dedi, “birine saygı duymak sadece sözlerle değil, davranışlarla da olmalı. Ast ile üst arasındaki ilişki, aslında hem güç hem de anlayış meselesidir. Gücü dengeleyebilmek, sadece emir vermekle değil, bazen bir adım geri atıp, karşıdakinin hislerini anlamakla mümkündür.”
O An, Benim İçin Her Şeyi Değiştirdi
O günden sonra, bu konuda biraz daha düşündüm. Ast üst ilişkisi diye tarif ettiğimiz bu düzenin, aslında her bireyi derinden etkileyen bir yapısı vardı. Öyle ki, bir kişi bir konuda üst olmayı tercih ettiğinde, sorumluluğunun sadece karşısındakine emir vermek olmadığını anlamalıydı. Zira o kişi de bir insandı. Bunu ilk kez, Haluk hoca sayesinde gerçekten fark ettim.
Kendimden örnek vermem gerekirse, iş hayatımda çok genç yaşta bazı sorumluluklar almıştım. Bu sorumluluklar beni bir noktada “üst” pozisyona taşımıştı ama duygusal anlamda o yer bana hiç rahat gelmemişti. İnsanların beklentileri ve üzerimdeki baskı da gitgide artıyordu. Çoğu zaman tek başıma çözüm üretmek, kararlar almak zorunda kaldım. Ama her defasında şunu fark ettim: İnsanlar sadece ne söylediğinizle değil, nasıl hissettirdiğinizle de etkilenir. Kişisel deneyimlerime baktıkça, insanları “emretmek” yerine onlara destek olmanın, güven vermenin daha doğru olduğunu hissettim.
Bir gün, işyerimde bir arkadaşım zor bir dönemden geçiyordu. Zaman zaman yavaş çalışıyordu, bazen de kafası karışıyordu. O gün biraz sabırsızlandım, “Hadi ya, bir an önce bitir, teslim edeceğiz!” gibi sert sözler söyledim. Ama hemen sonra kendimi kötü hissettim. Gerçekten destek olmam gerekirdi, oysa ben sadece bir emir vermiştim. O an, üst olmanın sadece karar almak değil, aynı zamanda insanları anlamak ve onlara destek olmak olduğunu anladım.
Büyüdükçe Anladığım Şey: Ast Üst İlişkisi
Bazen “Ast üst ilişkisi” dediğimiz şey, aslında çok daha derin bir sorumluluktur. İlişkilerin temelinde karşılıklı güven, saygı ve anlayış olmalı. Ne üst, ne de ast olmak zor bir şey değil; asıl zor olan, bu ilişkileri doğru bir şekilde yönetebilmek. Bu noktada, üst pozisyonunda olan kişinin sadece talimat vermesi değil, aynı zamanda empati kurabilmesi, takımın içinde nasıl bir denge oluşturulacağına dair anlayış geliştirmesi çok önemli.
Benim için, bu dengeyi sağlamak bazen çok zor olabiliyor. Özellikle işyerimde ast olarak çalışan arkadaşlarıma nasıl yaklaşacağımı, onları nasıl motive edeceğimi bazen kestiremiyorum. Ama, Haluk hocanın bana öğrettiklerini hatırladıkça, aslında bu sorunun cevabının çok basit olduğunu fark ediyorum: İnsanlar, sadece emirlerinizle değil, onları dinleyerek, onların yanlarında durarak da etkilenirler. Bu, sadece iş yerinde değil, hayatın her alanında geçerli bir durum.
Sonuç Olarak: Gerçekten Önemli Olan Nedir?
Sonuç olarak, ast üst ilişkisi, bir güç mücadelesi değil, aslında bir güven ilişkisi olmalı. Bir tarafta güven kazanmak, diğer tarafta ise saygıyı korumak çok önemli. Bu yazıda, yaşadığım bir deneyimi ve öğrendiklerimi sizinle paylaştım. Hepimizin hayatında, bir noktada ast veya üst olacağımız bir durum gelir. Ancak bu pozisyonlar, ne kadar yukarıda olduğumuzdan çok, ne kadar insan olduğumuzla ilgilidir. Bunu fark etmek, bir insanın gelişimini ve ilişkilerini derinden değiştirebilir.